“ระหว่างเด็กกับสัตว์” บทความจากสะพานสายรุ้ง ปีที่11ฉบับที่4 มีนาคม2552

Posted on Updated on


 ได้รับเมลล์ เอกสาร สะพานสายรุ้ง  จากโรงเรียนปัญโญทัย เป็นฉบับปีที่ 11 ฉบับที่ 4 มีนาคม 2552

 ฉบับนี้มี 2 บทความ บทความแรกคือ ” ระหว่างเด็กกับสัตว์”

สะพานสายรุ้ง มีขึ้นเพื่อนำเสนอ เผยแพร่ ทัศนะที่สร้างสรรค์ในการพัฒนาเด็กและครอบครัว ตลอดจนหลักการของ รูดอล์ฟ สไตเนอร์ผู้ให้แนวทางแก่โรงเรียนวอลดอร์ฟ

จัดพิมพ์ทุก 3 เดือน (ปีละ 4 ฉบับ) คือ มิถุนายน กันยายน ธันวาคม และมีนาคม โดยรร. ปัญโญทัย

 

ระหว่างเด็กกับสัตว์

โลกของเด็กเป็นโลกที่มีชีวิต ก้อนหินเดินได้ เมฆหายตัว สายฝนกระซิบกระซาบ ทุกสิ่งทุกอย่างล้วนมีชีวิตไปกับเด็ก และเด็กก็มีชีวิตชีวายามอยู่ท่ามกลางธรรมชาติ สนุกสนานกับการปีนต้นไม้ เล่นน้ำ ขุดทราย ปั้นดิน สัตว์เล็กสัตว์น้อยล้วนน่าสนเท่ห์สำหรับเด็ก มันเคลื่อนไหวได้ ตอบสนองได้ เด็กสามารถเฝ้าดูมดเดินเรียงแถวปลาแหวกว่ายในสายน้ำ นกโผบิน หรือแมวกินอาหารได้เป็นนานสองนาน

ผู้ใหญ่โดยมากจะรู้ดีถึงความสนใจในสัตว์ที่เด็กมีอยู่ตามธรรมชาติ ทั้งยังส่งเสริมด้วยการใช้ลวดลายรูปภาพสัตว์ตกแต่งประดับประดาห้องและข้าวของเครื่องใช้สำหรับเด็ก ไม่ว่าจะเป็นเสื้อผ้า รองเท้า แปรงสีฟัน ม่าน หมอน ที่นอน พรม ไปจนถึงถ้วยชาม ตลอดจนตุ๊กตาของเล่นรูปสัตว์ และกระทั่งสัตว์เป็นๆ !

ในช่วงต้นของวัยเด็ก ทุกสิ่งทุกอย่างที่อยู่แวดล้อมล้วนมีอิทธิพลต่อเด็กทั้งสิ้น ในห้วงที่พลังแห่งการเลียนแบบแรงกล้า เราจึงต้องดูแลคัดสรรให้สิ่งที่อยู่แวดล้อมรอบตัวเด็กเป็นสิ่งที่สมควรมีอิทธิพลต่อเด็ก สมควรเป็ต้นแบบของเด็ก เด็กเล็กๆ จึงไม่สมควรจะใกล้ชิดคลุกคลีกับสัตว์มากนัก ไม่ว่าจะเป็นสัตว์ที่มีชีวิตหรือของเล่นก็ตาม

เมื่อเด็กโตขึ้นอาจเล่นตุ๊กตาสัตว์ได้ แต่ตุ๊กตาก็ควรมีลักษณะท่าทางเหมือนสัตว์ ไม่ใช่เลียนแบบมนุษย์ เราควรคำนึงถึงสไตล์ของตุ๊กตาสัตว์ และเวลาที่เหมาะสมที่จะให้เด็กเล่น มันอาจสร้างรอยประทับอย่างลึกล้ำในใจเด็กจนเกิดความไม่แน่ใจในธรรมชาติที่แท้จริงของมนุษย์ หรือกระทั่งเกิดการฉุดรั้งของพัฒนาการได้ ดังที่ น.พ. Alfred Nitschke บรรยายถึงคนไข้เด็กรายหนึ่งไว้ว่า

ล่น . . . . . . คือ  กระต่ายตัวใหญ่ รูปร่างพิลึกกึกกือแขนขาผอมยาวห้อยต่องแต่ง ตาโตมาก ปากเด่นชัดซึ่งเด็กชอบใช้นิ้วลูบ เด็กนอนท่าเดียวกับกระต่ายอยู่บนเตียง หน้าตาซีดเซียวหม่นหมอง ในกรณีนี้ ภาพของตุ๊กตาสัตว์ซึ่งมีท่าทางปวกเปียกป้อแป้ซึมเซา เข้าไปครอบการเคลื่อนไหวและอากัปกริยาของเด็กอย่างมากหลังจากเอากระต่ายเจ้าปัญหาออกไปแล้ว ไม่ช้าเด็กก็กระปรี้กระเปร่าขึ้น เจริญอาหาร และเลิกงอก่องอขิงเหมือนกระต่าย การเปลี่ยนแปลงนี้ลงลึกเข้าไปในตัวของเด็กน้อย สร้างค ก่เ ซึ่งพยายามเยียวยาบำบัดเขามาเป็นเวลานานโดยไร้ผล ขณะที่แม่ของเขารู้สึกว่าเป็นสิ่งที่ไม่สามาถเข้าใจได้

ตุ๊กตาสัตว์ที่ให้เด็กเล่นควรมีลักษณะท่าทางเหมือนสัตว์ ไม่ใช่ภาพการ์ตูนซึ่งสะท้อนทัศนะล้อเลียนวิพากษ์วิจารณ์ หรือเลียนแบบบุคลิกลักษณะมนุษย์ เช่น ยืน2 ขา (ถ้าไม่ใช้สัตว์ 2 เท้า) สวมเสื้อผ้า เป็นต้น เด็กที่เลียนแบบสัตว์ในการเล่น เช่น เห่าเป็นสุนัข หากทำเป็นครั้งคราวก็ไม่มีปัญหาอะไร  เว้นแต่กรณีที่ทำต่อเนื่องเป็นประจำเป็นระยะเวลานาน จึงน่าจะเป็นเหตุที่ควรกังวล เพราะแสดงว่าอาจจะได้รับอิทธิพลจากสัตว์นั้นๆ มากเกินไปเสียแล้ว 

บางครั้งเด็กอาจนำลูกนกหรือสุนัขกลับมาบ้านด้วย ซึ่งเป็นเรื่องที่พ่อแม่หรือผู้ใหญ่ที่บ้านจะต้องตัดสินใจเอาเองว่าสามารถยอมให้เด็กเลี้ยงไว้ได้หรือไม่ สัตว์ตัวนั้นมีความหมายต่อเด็กมากน้อยเพียงไร  การเลี้ยงมันไว้มีความเหมาะสมสำหรับสภาพการณ์ที่บ้านหรือไม่อย่างไรการดูแลไม่เพียงพอหรือผิดวิธี ก็อาจเป็นเหตุให้สัตว์ที่เลี้ยงไว้ไม่รอดได้ เป็นต้นว่า โดนแดดมากไป สืมให้น้ำ หรือให้อาหารผิดประเภท บางครั้งเด็กอาจทารุณสัตว์ โดยรู้เท่าไม่ถึงการณ์ เพราะอยากรู้ว่าถ้าไม่มีปีกแล้วแมลงปอจะเป็นอย่างไร หรือขาดขาไปข้างหนึ่งจะมีผลต่อการทรงตัวของมดหรือไม่ ในกรณีเช่นนี้สีหน้าเศร้าเสียใจของแม่ ความสงสารที่พ่อมีต่อสัตว์เจ้ากรรม ตลอดจนการเล่าเรื่องที่จะปลุกความเคารพต่อชีวิตขึ้นในใจลูก ได้ผลดียิ่งกว่าการดุว่าหรือลงโทษหลายเท่าสัตว์เลี้ยงมีอยู่ในบ้านได้ แต่ไม่ควรให้เป็นเพื่อนเล่นเด็กในช่วงปฐมวัยซึ่งการเลียนแบบมีบทบาทสูง นอกจากนั้นเด็กเล็กไม่สามารถรับผิดชอบต่อการดูแลสัตว์อย่างต่อเนื่องเป็นประจำสม่ำเสมอได้  จึงไม่ควรนำสัตว์มาเลี้ยงโดยหวังว่าจะฝึกให้เด็กรู้จักดูแลรับผิดชอบ หน้าที่นี้ยังต้องเป็นของผู้ใหญ่อยู่ จนกว่าเด็กจะโตพอที่จะรับผิดชอบได้

ประสบการณ์เกี่ยวกับสัตว์ของเด็กอาจมีได้ไม่เฉพาะจากการเลี้ยงสัตว์เท่านั้น การดูแมงมุมชักใย จักจั่นกรีดปีก กระรอกไต่เสาไฟฟ้า หอยทากค่อยๆ คืบคลานไปบนพื้น จิงโจ้น้ำกระโดดไปมาบนผิวน้ำ การมีโอกาสสัมผัสชีวิตของสัตว์ในภาวะธรรมชาติเช่นนี้มีความหมายสำหรับเด็กมาก ช่วยเติมเต็มประสบการณ์อันมีค่าและจำเป็นสำหรับวัยเด็ก

นิทานพื้นบ้าน นิทานปรัมปราหลายเรื่อง มีสัตว์เป็นตัวละครอยู่ด้วย ภาพของสัตว์ที่เด็กได้รับจากนิทาน ตลอดจนกลอนสำหรับเด็ก เป็นภาพที่แสดงถึงลัก ษ ณ ะ เ ด่น ข อ ง สัต ว์นั้น ๆ อย่างกว้างๆ มีชีวิต และสัมพันธ์กับมนุษย์ ซึ่งเป็นการเรียนรู้เกี่ยวกับสัตว์ที่เหมาะสมสำหรับเด็กเล็กๆแล้ว ยังไม่จำเป็นที่เขาจะต้องรู้ว่ามันมีถิ่นกำเนิดอยู่ที่ไหน หากินอย่างไร ออกลูกทีละกี่ตัว หนังสือความรู้เกี่ยวกับสัตว์ หรือสารคดีชีวิตสัตว์ทางโทรทัศน์ เหมาะสำหรับเด็กโตๆ และผู้ใหญ่   เด็กเล็กๆ ควรเรียนรู้จากประสบการณ์ตรงโดยการสังเกตด้วยตนเองในสวนหลังบ้านหรือสวนสาธารณะมากกว่ารับการถ่ายทอดทางอ้อมผ่านสื่อ โลกของเขายังเป็นโลกใกล้ตัว ไม่ต้องกว้างไกลถึงขั้วโลกหรือป่าแอฟริกา  การที่เด็กมีข้อมูลเกี่ยวกับสัตว์มากมาย ไม่สำคัญเท่ากับการที่เขามีความเคารพต่อชีวิตเห็นคุณค่าและความหมายของสิ่งมีชีวิตทั้งปวงในโลก ไม่ทำลายหรือนำไปใช้ประโยชน์อย่างผิดๆ รวมทั้งทำหน้าที่ของตนในฐานะมนุษย์ด้วยการปกป้องคุ้มครองสิ่งมีชีวิตอื่นๆ

ใส่ความเห็น

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Connecting to %s