ความเป็นมาของการศึกษาวอลดอร์ฟ [ชุดบทความ90ปีวอลดอร์ฟ]

บทความชุดนี้ผมจัดทำขึ้นเนื่องในโอกาสครบรอบ 90ปีการศึกษาวอลดอร์ฟ  โดยรวบรวมและนำมาเรียบเรียงขึ้นใหม่จากบทความในหนังสือและเอกสารต่างๆหลายฉบับ ซึ่งได้แจ้งแหล่งที่มาไว้ตอนท้ายของบทความแล้ว

ความเป็นมาของการศึกษาวอลดอร์ฟ

ดร.รูดอร์ฟ สไตเนอร์ (1861-1925) นักปรัชญาเมธีชาวออสเตรีย เป็นผู้จัดตั้งการศึกษาวอลดอร์ฟขึ้นโดย การศึกษานี้เป็นส่วนหนึ่งของการเคลื่อนไหวตามแนวทางมนุษยปรัชญา (Anthroposophy) เพื่อให้สามารถพัฒนามนุษย์ให้ได้ถึงส่วนลึกที่สุดของจิตใจ  สไตเนอร์ใด้บรรยายความรู้วิทยาศาสตร์ทางจิตวิญญาณและเขียนงานเผยแพร่อย่างกว้างขวาง เพื่อถ่ายทอดความรู้ความสัมพันธ์ของจิตวิญญาณที่มีต่อมนุษย์  การเคลื่อนไหวตามปรัชญานี้ก่อให้เกิดการพัฒนาในศาสตร์สาขาต่างๆ ที่เกี่ยวกับชีวิตมนุษย์ ทั้งด้านการแพทย์ เภสัชกรรม สถาปัตยกรรม เกษตรกรรม การธนาคาร ชุมชน วิทยาศาสตร์ธรรมชาติ การละคร ดนตรีและศิลปะ ศิลปะการเคลื่อนไหวแบบยูริธมี่ การศึกษาพิเศษ ศิลปะบําบัด จิตวิทยา

หลักสูตรวอลดอร์ฟ วิชา Gardening

หลักสูตรชุดนี้แปลโดยกลุ่มพ่อแม่บ้านเรียนมัธยม ที่รวมกลุ่มกันจัดการศึกษาวอลดอร์ฟให้ลูกๆของตนเอง  แปลจากต้นฉบับภาษาอังกฤษ  โดยบางวิชาอาจมีเนื้อหาครบทุกระดับชั้น บางวิชาอาจมีแค่บางช่วงชั้น เนื้อหาและการใช้ภาษารวมถึงคุณภาพในการแปลอาจไม่สมบูรณ์  ผมจะทยอยนำมาลงให้ทีละวิชา และถือเป็นเพียงแค่แนวทางหนึ่งเท่านั้น อาจจะมีหลักสูตรวอลดอร์ฟที่แตกต่างกันไปบ้าง  หวังว่าน่าจะพอใช้ประโยชน์เพื่อเป็นแนวทางในการไปแสวงหาความรู้เพิ่มเติมต่อไป

 

Gardening

ชั้นเรียนที่  6 – 10

กฎเกณฑ์โดยทั่วไป และ จุดหมาย

การทำสวนทำให้เด็กเข้าใจถึงธรรมชาติอันแท้จริงเพราะเขาจะได้รับประสบการณ์ผ่านการกระทำกิจกรรมจากการทำงานและสังเกตการณ์ ตามกาลเวลาที่ล่วงเลยมาเป็นปี ๆ  รวมถึงการรายงานผลที่ได้ผ่านการเรียนรู้  การก่อร่างความรู้สึกไปในทิศทางเดียวกับความเป็นไปของธรรมชาติ   ผ่านการทำงานร่วมกันในสวนของโรงเรียน  เพื่อที่จะ สามารถเข้าถึงพื้นฐานศักยภาพของการพินิจพิจารณา  และความรับผิดชอบ

บทเรียนของวิชาทำสวนสำหรับเด็กในวัยเล็กสามารถนำไปสู่ตัวตนที่แท้จริงของการศึกษา   เด็ก ๆ จะเริ่มเรียนรู้ตระหนักถึงความเป็นตัวตนในแบบของปัจเจกบุคคลที่ประจักษ์ชัดขึ้นตั้งแต่แรกเริ่ม โดยตระหนักถึงสิ่งที่รบกวนในจิตใจ ที่ขาดซึงความสงบในใจ   ถึงเวลาแล้วเมื่อเขาต้องการความช่วยเหลือจากมือที่มั่นคง เพื่อเปิดไปสู่หนทางตามกำลังความสามารถของพวกเขา   ส่วนสำคัญอีกประการหนึ่งของความขะมักเขม้นทำงานในสวนกับธรรมชาติ และครูเองก็จะกลายเป็นผู้เชี่ยวชาญให้เด็กเห็นถึงขบวนการของขั้นตอนความซับช้อนของการทำงานกับธรรมชาติ

                ทุกโรงเรียนอาจจะมีความเป็นได้ของงานทำสวนที่แตกต่างกัน  ขึ้นอยู่กับสภาพแวดล้อมในแต่ละท้องถิ่น ขนาด ความหลากหลายของที่ทำสวนในโรงเรียนควรได้รับการดูแลจากบรรทัดฐานของแนวการศึกษาเป็นหลักในที่สุด

                พื้นที่อำนวย และส่วนประกอบที่สำคัญดังที่จะกล่าวต่อไปนี้ คือ

                -บ้านในสวนมีพื้นที่สำหรับงานตามหลักวิชา งานปฏิบัติโดยเฉพาะในหน้าฝน ไปจนถึงหน้าหนาว

                -โรงเก็บอุปกรณ์  ซึ่งต้องมีหลากหลายตาประเภทของเครื่องมือในการขุด  กระถางเพาะชำ รวมถึงไม้สำหรับค้ำยันต้นที่ยังอ่อน เป็นต้น

                -ที่เพาะต้นอ่อน สวนต้นไม้ที่ยังอ่อน ต้นไม้  ผลไม้พุ่ม  พันธุ์ไม้ดอก  รวมถึงหญ้าปูสนาม

                -แปลงผักประจำปี สมุนไพร  ไม้ดอก สำหรับเก็บเกี่ยว

                -ที่สำหรับทำปุ๋ยหมัก

สอนเด็กให้รักโลก

บทความนี้ได้มานานแล้ว เข้าใจว่าเป็นการแปลจากต้นฉบับภาษาต่างประเทศ ผมจำไม่ได้ว่าได้มาจากทีไหน แต่น่าจะเป้นในช่วงที่ลูกๆยังเรียนอยู่ที่โรงเรียนแสนสนุกไตรทักษะ

เนื้อหาบทความจะให้ภาพรวมการเรียนรู้ของเด็กในแต่ละช่วงปีตั้งแต่เกรด 1จนถึง เกรด 6 ของการศึกษาแบบวอลดอร์ฟ ทั้งนี้ช่วงเวลาที่เด็กเรียนอาจจะไม่สอดคล้องกับเด็กไทยนักเนื่องจากสำนึกในอายุเดียวกันของเด็กไทยอาจช้ากว่าเด็กในยุโรป ดังจะเห็นได้ในโรงเรียนปัญโญทัยที่หลายๆเรื่องจะปรับให้ช้าลงและเหมาะสมกับเด็กไทยมากขึ้น เชิญอ่านดูครับ 

                คุณครูสอนเพาะปลูก นำการเพาะปลูกมาเกี่ยวกับการเจริญเติบโตของเด็กอย่างไร? เราอยู่ในเวลาวิกฤติ  วิกฤตเป็นสิ่งที่ดีเพราะมันจะทำให้เรามีสติ เราต้องการโรงเรียนแบบใหม่อย่างเร่งด่วน การศึกษาปัจจุบันต้องการทำงานกับธรรมชาติ ในสวน และในไร่นา (FARM) ศิลปะการแก้ไขชนิดนี้เป็นวิธีการสอนแบบ “ทำงานกับธรรมชาติ” ซึ่งเป็นเป้าหมายของโลกที่จะนำไปสู่ดาวเคราะห์แห่งรัก เป้าหมายนี้จะสำเร็จได้โดยการเชื่อมต่อมนุษย์กับธรรมชาติ การศึกษาแบบเพาะปลูก (FARMING EDUCATION) ของเรานี้พยายามเชื่อมต่อจิตของเด็กเข้ากับจิตธรรมชาติหลักสูตรการปลูกฝังนี้เป็นการฝึก เมื่อเด็กๆ ได้ทำงานตามขั้นตอนแบบธรรรมชาติเหล่านี้เขาจะรู้สึกธรรมชาติโดยสัญชาตญาน ซึ่งจะนำเข้าไปสู่การตัดสินใจที่ดี เช่นเดียวกับเมื่อเด็กๆ ได้ดูแลที่ดินผืนเดียวกันเขาจะมีการเข้าสังคมที่ดีขึ้น

                เราให้การศึกษากับเด็กได้โดยผ่านความรู้สึก เราทำงานหนักเพื่อป้อนความรู้สึกแต่ไม่ครอบงำ โลกของธรรมชาติจึงเป็นที่ๆ ทำงานของเราเพราะความรู้สึกที่ได้จะเป็นไปโดยธรรมชาติไม่ถูกครอบงำ   เราจะพบวิวัฒนาการของเด็กได้ดีที่สุดอย่างไรโดยใช้การเพาะปลูกเป็นสิ่งแวดล้อมที่จะรักษาทั้งเด็กและโลก บทเรียนอะไรจะเหมาะสมและสำหรับอายุเท่าไหร่ และเหตุใด

 ประถมหนึ่ง : ความกลัวและความสงสัย

                ก่อนอายุ ๙ ขวบเด็กยังผูกพันอยู่กับสิ่งแวดล้อมของเขา  ในเกรดหนึ่งเด็กจะมีความคิดร่วมกัน เขาอยู่ในความกลัวและสงสัย มันเป็นการดีที่จะดูดอกไม้ท่าทางเปิดแบบของเขา DANDELION DAHLIA SUNFLOWER, TULIP ความสำคัญของส่วนประกอบในธรรมชาติเกิดขึ้นในการเล่นของเด็กๆ การค้นพบและเก็บสิ่งมีค่า เขามีแรงจูงใจและสัญชาตณานตามธรรมชาติที่จะทำการเพาะปลูกและสร้างบ้านเทพนิยาย การทำงานที่มีส่วนประกอบทำให้เขาคิดหาส่วนประกอบต่างๆ นี้ เขาสามารถตกแต่งจัดวางกระจายเมล็ดดอกไม้ป่าทั้งหมดเพื่อช่วยธรรมชาติในโลกซึ่งเด็กในอายุนี้ใกล้ชิดที่สุด เราจำเป็นต้องถามว่าเราคุยกันอย่างไรเกี่ยวกับธรรมชาติ และอะไรคืออารมณ์ของธรรมชาติต่อโลก

หลักสูตรวิชาศิลปะสากล ตามแนวทางการศึกษาวอลดอร์ฟ

บทความชุดหลักสูตรนี้แปลจากต้นฉบับภาษาอังกฤษ โดยกลุ่มพ่อแม่เพื่อใช้ประกอบการจัดการเรียนการสอนในช่วงจัดทำบ้านเรียนชั้นมัธยม ผมได้ทยอยนำลงไปหลายวิชาแล้ว และจะนำมาลงไปเรื่อยๆ จนครบเท่าที่มีอยู่ อาจไม่ครบทุกวิชาหรือทุกชั้น แต่ก็คงพอได้แนวทางประกอบสำหรับทุกท่านที่สนใจ

Modeling&Scupture 

Modeling Class1-3      ใช้ขี้ผึ้งและดิน

อายุ 9 ขวบ

°         การปั้นเกี่ยวเนื่องกับ Form Drawing เริ่มแรกปั้นรูปวงกลม  ปีรามิด  การปั้นเป็นการพัฒนาการใช้มือ  และการสร้างรูปทรงจากความรู้สึกภายใน  ไม่ใช่การเอาดินมาเติมทีละนิดให้เป็นรูปร่าง  แต่ทำการปั้นจากรูปทรงทั้งหมดและค่อย ๆ เปลี่ยนรูปร่าง  ในงาน Drawing  เป็นการใช้มือให้สัมพันธ์กับสายตา  แต่ในงานปั้นเป็นการใช้มือให้รู้สึกถึงการสัมผัสพื้นผิว  การปั้นเกี่ยวเนื่องกับ Form Drawing  และเรื่องราวใน Main lesson

°         ในงานปั้น  เด็กจะได้เรียนรู้เรื่องรูปทรง  ทิศทาง  ความสมดุล  กฎเรื่องแรง  ความสมมาตร

°         งานปั้นจะทำให้เด็กเงียบและมีสมาธิในงาน

°         ครูไม่ควรปั้นงานสำเร็จให้เด็กดู  ควรพูดนำให้เด็กเกิดความคิดความรู้สึกและทำงานออกมาเอง

°         งานปั้น  ครูควรคุยกับเด็กให้เด็กอธิบายความรู้สึกที่เกิดกับงาน  ตามพัฒนาการอายุเด็ก

°         ในงานปั้นสอนให้เด็ก  คำนึงถึงรูปทรงของงานที่เกี่ยวข้องกับสภาพแวดล้อม  และรูปทรงที่สัมพันธ์กันเอง  โดยนำรูปทรง 2 ชิ้นมาวางใกล้กันและให้สัมพันธ์กันและให้เด็กอธิบาย

หลักสูตรงานฝีมือชั้นประถม1 ถึงประถม6 แปลจากหนังสือ Will-developed intelligence

บทแปลจากหนังสือ Will-developed intelligence

หลักสูตรงานฝีมือชั้นประถม 1 ถึง ประถม 6

ป.1

วัตถุประสงค์

 

            งานในชั้นเรียนประถม 1 คือ การเปลี่ยนถ่ายจากการละเล่นไปสู่การทำงานโดยวิถีแห่งการเล่นและเป็นไปอย่างมีศิลปะ เด็กจะเริ่มเรียนด้วยวิธีการเลียนแบบครู  ทั้งเด็กหญิงและเด็กชายเรียนการถักนิตติ้งด้วยไม้นิตติ้งสองไม้   ในด้านหนึ่งของการถักนิตติ้งจะช่วยฝึกฝนในเรื่องสำนึกรู้และความคล่องแคล่วของมือทั้งสอง และในอีกด้านหนึ่ง นิตติ้งจะปลุกและสนับสนุนให้เกิดพลังทางใจแก่เด็กจากการที่เด็กได้เห็นการเปลี่ยนถ่ายจากหนึ่งมิติ (นุ่น –ผู้แปล)  จากนั้นก็กลายมาเป็นเส้นด้ายซึ่งเป็นลักษณะสองมิติ  และในที่สุดก็นำไปสู่การใช้งานในมิติที่สาม (การถักนิตติ้งให้เป็นชิ้นงาน – ผู้แปล)   เด็กควรเริ่มพัฒนาความรู้สึกในเรื่องการออกแบบในเชิงการใช้งานและพัฒนาความรู้สึกในเรื่องการใช้สีให้เหมาะสมกับชิ้นงานและการออกแบบรูปร่างแบบง่ายๆ

 

เนื้อหาการสอน

• การสางเส้นใยขนแกะและทำให้เป็นเส้นใยแกะ
• อัดขนแกะที่ฟูให้เป็นแผ่น
• ทำไม้นิตติ้งโดยการใช้ไม้ยาวกลมมาขัดด้วยกระดาษทรายและเคลือบน้ำยา
• ถักนิตติ้งแบบ plain และเย็บแบบง่ายๆให้เกิดเป็นชิ้นงาน เช่น Gnomes, ลูกบอล, ถุงขลุย, ตุ๊กตาตัวเล็ก และสัตว์, ผ้าจับหูกะทะ อื่นๆ   การถักจะเริ่มด้วยการใช้เส้นฝ้ายสีขาวก่อนที่จะใช้เส้นขนแกะ,  และใช้สีแม่สีหลัก 3 สี
• การเย็บปักบนผ้าขนแกะโดยใช้เส้นไหม ปักเป็นเส้นตรง และ เส้นแทยงมุม
• ทำเชือกสำหรับไว้มัดของ หรือ เชือกกระโดด โดยการใช้เส้นฝ้ายหรือ  parcel string หรือ ทำจากขนแกะ
• ทำนกหวีดจากกิ่งไม้สีเขียว
• งานย่อยอื่นๆในชั้นเรียน ได้แก่ การวาดรูปทรงต่างๆ (Form drawing), การออกแบบงานนิตติ้งแบบง่ายๆ, การฉีกกระดาษทิชชูเพื่อการทำ Transparencies(ลักษณะการฉีกกระดาษฉาแล้วทากาวแปะเป็นรูปต่างๆให้สวยงาม- ผู้แปล) และอื่นๆ ,  ชิ้นงานที่เชื่อมโยงกับฤดูกาลและงานเทศกาลและเนื้อหาบทเรียนหลัก, ทำไม้ปั่นด้าย(making wooden drop spindle), ถักเป็นตาข่ายเพื่อทำเป็นที่หุ้มแก้วน้ำ และอื่นๆ

 

ป.2

วัตถุประสงค์

 

หลักสูตรวิชาฟิสิกส์ ตามแนวทางการศึกษาวอลดอร์ฟ

บทความชุดหลักสูตรนี้แปลจากต้นฉบับภาษาอังกฤษ โดยกลุ่มพ่อแม่เพื่อใช้ประกอบการจัดการเรียนการสอนในช่วงจัดทำบ้านเรียนชั้นมัธยม  ผมได้ทยอยนำลงไปหลายวิชาแล้ว และจะนำมาลงไปเรื่อยๆ จนครบเท่าที่มีอยู่ อาจไม่ครบทุกวิชาหรือทุกชั้น  แต่ก็คงพอได้แนวทางประกอบสำหรับทุกท่านที่สนใจ

ฟิสิกส์  Physics

ส่วนสำคัญและวัตถุประสงค์ทั่วไปในการสอนวิชาฟิสิกส์ในระดับ Middle School (ชั้น Grade 6 ถึง Grade 8 )

 

วัตถุประสงค์หลักในการสอนวิทยาศาสตร์คือการเข้าใจถึงแก่นของวิทยาศาสตร์ที่เกี่ยวข้องกับความเป็นมนุษย์ รวมถึงการนำเสนออย่างสร้างสรรค์ต่อความรู้สึกต่างๆ นี่หมายถึงการพัฒนาความสามารถในการสังเกตท่าทีจริงของธรรมชาติ บทเรียนวิทยาศาสตร์เริ่มในช่วงอายุที่เด็กมีความสามารถที่มองเห็นโลกแบบง่ายๆ และพวกเขาจะต้องถูกปลูกฝังความสามารถในการคิด การคิดในเชิงคุณสมบัติ (qualitative thinking) จะถูกพัฒนาขึ้นจากการพิจารณาอย่างต่อเนื่องถึงความเชื่อมโยงระหว่างมนุษย์และโลกที่ปรับเปลี่ยน

คำถามเกี่ยวกับปรากฏการณ์ธรรมชาติได้สูญหายไป โดยการจำกัดวิทยาศาสตร์ไว้เพียงในเชิงปริมาณ (quantitative) ด้วยขนาด ตัวเลขและน้ำหนัก ดังที่กาลิเลโอได้เคยกระทำ ในช่วงการขึ้นของยุค modern age คนได้เริ่มตั้งคำถามว่าจะควบคุมธรรมชาติได้อย่างไร และมองว่าการควบคุมนี่แหละเป็นสิ่งสำคัญที่สุด แนวความคิดนี้มีความเชื่อมโยงกับการเกิดขึ้นของมุมมองแบบง่ายๆ (casual) และมุมมองเชิงแบบจำลอง (model) ตามทฤษฎี เพราะว่าความเชี่ยวชาญในกระบวนการตามธรรมชาติจะสมบูรณ์ก็ต่อเมื่อคุณสามารถอธิบายมันได้อย่างง่ายๆ ถ้าไม่สามารถทำได้ในตอนแรกปรากฏการณ์ธรรมชาติจะถูกลดทอนจากเชิงแนวคิดไปเป็นกระบวนการที่สามารถอธิบายได้

สิ่งที่เป็นอันตรายคือแนวคิดของการยัดเยียดแบบจำลองของธรรมชาติ (models of nature) ที่เป็นเชิงปริมาณและที่เป็นชิ้นเล็กๆจะถูกมองโดยนักเรียนว่าเป็นสภาพวัตถุอย่างนั้นจริง โดยประสบการณ์ ได้มีตัวอย่างของหลักสูตรที่ทำขึ้นในปี 1977 ซึ่งมีคำเตือนว่า “มีความจำเป็นที่จะต้องใช้แบบจำลองที่ไม่สมบูรณ์นักเมื่อเริ่มต้นของการสอน และต้องมีปรากฏการธรรมชาติที่เกี่ยวข้องกับธาตุทั้งสี่ที่ไม่สามารถอธิบายได้โดยแบบจำลองที่ใช้อยู่ และนี่แหละจะทำให้นักเรียนสามารถเข้าใจถึงหลักของแบบจำลองที่ไม่เพียงพอสำหรับการนำมาใช้ (principle of the insufficiency of models)”

หลักสูตรวอลดอร์ฟ วิชาภูมิศาสตร์ เกรด7-9

บทแปลหลักสูตรการศึกษา แนววอลดอร์ฟ วิชา ภูมิศาสตร์ ชุดนี้แปลโดย พ่อติ๊ก  เพื่อใช้ประกอบการจัดการเรียนการสอนของกลุ่มบ้านเรียนมัธยม มีเฉพาะของเกรด 7-9   

ผมเคยได้รับรู้มาว่าการศึกษาวอลดอร์ฟ จัดเนื้อหาวิชาภูมิศาสตร์ ย้อนทางกับวิชาประวัติศาสตร์  โดยวิชาภูมิศาสตร์จะให้เด็กเรียนรู้จากจุดที่เล็กและใกล้ตัวที่สุด เช่น บ้าน โรงเรียน ท้องถิ่น แล้วก็ขยายกว้างไปเรื่อยๆ  ส่วนวิชาประวัติศาสตร์ จะเรียนรู้เริ่มจาก สิ่งที่ไกลตัวแล้วค่อยๆย้อนกลับมาหาตัวตนของเด็ก  จากแนวคิดดังกล่าวจึงเรียงร้อยออกมาเป็นเนื้อหาที่จัดลำดับให้เหมาะสมกับวัยของด็กในแต่ละชั้นปี ดังที่เราจะเห็นเด็กเรียนรู้อารยธรรมของโลก ที่ค่อยๆเคลื่อนผ่านแต่ละยุคสมัย แล้วค่อยๆลงมาสู่ประวัติศาสตร์ของชนชาติเราและตัวเรา  หากไม่ใช่อย่างที่ผมเข้าใจ ท่านผู้อ่านช่วยแสดงความเห็นด้วยครับ

บทความชุดหลักสูตรนี้ผมได้ทยอยนำลงไปหลายวิชาแล้ว และจะนำมาลงไปเรื่อยๆ จนครบเท่าที่มีอยู่ อาจไม่ครบทุกวิชาหรือทุกชั้น  แต่ก็คงพอได้แนวทางประกอบสำหรับทุกท่านที่สนใจ

หลักสูตร วิชา ภูมิศาสตร์ เกรด 7-9 

วัตถุประสงค์ และความสัมพันธ์กับพัฒนาการของเด็กในการเรียน

วิชา ภูมิศาสตร์ ในระดับ เกรด 7-9

บทเรียนในเกรด 7

มุมมองและแนวทาง

ช่วงเกรด 7-8 เป็นช่วงเปลี่ยนผ่านจาก

• ยุคเกษตรกรรมไปสู่ ยุคอุตสาหกรรมและ
• การค้าขายระหว่างสังคมในโลกที่หลากหลายวัฒนธรรม

ซึ่งเป็นสิ่งที่สไตเนอร์กล่าวเน้นถึง  และแนะนำให้ครูเลือกใช้วัตถุดิบทั้งสองด้านข้างต้นสำหรับสอนในชั้นเรียน

ในด้านของวัฒนธรรม แนะนำให้หยิบยกประวัติศาสตร์เป็นตัวนำทางไปสู่การสอนภูมิศาสตร์  

ในชั้นเรียนเกรด 7  วิชาประวัติศาสตร์จะอยู่ในยูคสมัยแห่งการค้นพบ  รวมไปถึงเปลี่ยนจากยุคแห่งความเชื่อในการมองโลกตามแนวของปโตเลมี ไปสู่ ความเชื่อแบบโคเปอร์นิคัส     ซึ่งกรณีนี้จะนำพาเด็กให้เห็นถึงมุมมองและความเชื่อในเรื่องโลกและจักรวาล ที่ไม่เคยหยุดนิ่งเหมือนหินแต่กลับเปลี่ยนไปตลอดเวลา

หลักสูตรวิชาดนตรี ในการศึกษาวอลดอร์ฟ

หลักสูตรดนตรี

หลักสูตรวิชาดนตรี

Music curriculum

เกรด1-12

จุดประสงค์และผลที่ได้รับสำหรับเกรด1-8

          ดนตรีพูดคุยกับมนุษย์และมนุษย์มีประสบการณ์ทางภาษากับดนตรีในดวงจิตของเขา  เฉกเดียวกับภาษาดนตรีก็มีอาณาจักรซึ่งเป็นอาณาจักรของการเข้าใจและการรู้  โดยผ่านทฤษฎีดนตรี   อาณาจักรของความรู้สึกที่ประกอบด้วยทุกสิ่งที่เกี่ยวกับความกลมกลืน  (harmony) อารมณ์ (moods)(major, minor)  ความตึงเครียดและการผ่อนคลาย  และอาณาจักรที่ ๓ คือการเคลื่อนไหวที่เกี่ยวข้องกับเรื่องของจังหวะ  ทั้ง ๓   สิ่งเหล่านี้จะเป็นตัวสะท้อนถึงดวงจิต(=ชีวิตด้านใน)(soul life)ของมนุษย์ 

“บทเพลงมีอยู่ทุกขณะ  ซึ่งประกอบด้วยการเปลี่ยนท่วงทำนองของเทศะ (space)ที่เคลื่อนไหวของกาล (time)  มันเกิดขึ้นและหายไปตามธรรมชาติ  แต่สิ่งที่ยังคงอยู่คือความรู้สึกประทับภายในใจหรือการคาดหวังทำให้เต็มตื้น  เกิดความทรงจำ  และเต็มไปด้วยแรงผลักดัน  ภาพของดนตรีมีลักษณะที่ถูกเคลื่อนและเคลื่อนเองพร้อมๆกัน  ลักษณะของภาพคือการเคลื่อนไหว  ลักษณะที่ปรับเปลี่ยนรูปทรงได้(plastic)ของดนตรีก็เช่นกัน  คือคุณสมบัติของการปรับเปลี่ยนรูปทรงนั้นเลื่อนไหลแปรเปลี่ยนไปตลอดเวลา  ที่ว่างของสถาปัตยกรรมกับเรื่องดนตรีนั้นตรงกันข้ามเป็นคนละขั้ว  แต่ก็ยังกำหนดกันและกัน  คือความเคลื่อนไหวกลายเป็นรูปทรงและรูปทรงที่ถูกเคลื่อนและเคลื่อนเอง  ดนตรีที่เข้าใจในแนวนี้  จะให้เด็กรู้ได้ประสบได้  และปลูกฝัง ………….ได้อย่างไร“

 การทำหลักสูตรตนตรีของหลักการสอนแบบวอลดอร์ฟ  ควรจะเป็นการพัฒนาเด็กตามวัยด้วยดนตรี  เป็นการจับคู่ระหว่างธรรมชาติของดนตรีกับธรรมชาติของเด็ก  วิธีการและเนื้อหาควรถักทอเข้าด้วยกัน  ซึ่งนี่คือจุดเริ่มต้นของหลักสูตรดนตรี 

หลักสูตรวิชายูริธมี่ เกรด1-12

วันก่อน ได้นั่งดูนักเรียนชั้นม.4 โรงเรียนปัญโญทัย แสดงยูริธมี่  เลยนึกขึ้นได้ว่ามีบทแปลหลักสูตร ยูริธมี่ ที่พ่อแม่กลุ่มบ้านเรียนมัธยม เคยแปลไว้  ผมนำมาลงไว้ประกอบข้อมูลกับผู้สนใจ เพื่อให้พอรู้ว่าวิชานี้เด็กๆเรียนอะไรกัน และเรียนไปทำไม

 

ยูริธมี่ (Eurhythmy)

 

ชั้นเรียนที่หนึ่งถึงสิบสอง

 ทิศทางและจุดมุ่งหมายโดยทั่วไปของชั้นเรียนที่หนึ่งถึงแปด

 เมื่อตอนที่โรงเรียนวอลดอร์ฟได้รับการก่อตั้งขึ้น สไตน์เนอร์ได้รวมยูริธมี่เข้าเป็นวิชาหนึ่งในหลักสูตรหลักตั้งแต่ต้น  เนื่องด้วยวิชานี้เป็นวิชาใหม่และไม่มีสอนที่อื่นนอกจากโรงเรียนในเครือของสไตน์เนอร์วอลดอร์ฟ ยูริธมี่จึงเป็นวิชาที่มีสถานะพิเศษไม่เหมือนวิชาอื่นในหลักสูตร  วิชานี้สำคัญมากต่อการช่วยพัฒนามนุษย์หากได้รับการประยุกต์ใช้อย่างเหมาะสมในช่วงอายุและช่วงการพัฒนาต่าง ๆ    ยูริธมี่ถือเป็นศิลปะแห่งการเคลื่อนไหวที่รวมเอาความเป็นมนุษย์ทั้งหมดเอาไว้ ทั้งการเคลื่อนไหวทางร่างกายและการเคลื่อนไหวของจิตวิญญาณ อันจะก่อให้เกิดความสัมพันธ์อันกลมกลืนกันระหว่างจิตวิญญาณและร่างกายของมนุษย์

 ด้วยความที่โดยแก่นแล้วยูริธมี่เป็นกระบวนการทางศิลปะ ศาสตร์แขนงนี้จึงต่างจากยิมนาสติกที่มีจุดมุ่งหมายหลากหลายเพื่อบังคับร่างกายให้ กระชับ อ่อนตัว กลมกลืน และเป็นอิสระ  ยิมนาสติกคือศาสตร์ที่เอาทุกส่วนของมนุษย์มาสัมพันธ์กับกฎทางกายภาพที่กำหนดช่องว่างระหว่างความอ่อนไหวและความหนักแน่นจริงจังรวมทั้งสมดุลที่มนุษย์ได้จากขั้วทั้งสองนี้ ยูริธมี่ก็เป็นศาสตร์ที่เอาขั้วความอ่อนไหวและขั้วความหนักแน่นจริงจังมาใช้เช่นเดียวกัน แต่ไม่ได้นำมาใช้ทางร่างกายแต่ผ่านทางประสบการณ์ภายในจิตใจด้วยสิ่งที่เรียกว่า “การเคลื่อนไหวที่ใส่จิตวิญญาณเอาไว้” สิ่งนี้เองทำให้ยูริธมี่คล้ายคลึงกับการเต้นรำมากกว่ายิมนาสติก

เหตุผลที่ทำให้ยูริธมี่เป็นศิลปะนั้นมีสองแง่ ในแง่หนึ่ง ก็เพราะจิตใจมีบทบาทในการกำหนดว่าความเคลื่อนไหวต่าง ๆ ของร่างกายจะเป็นไปอย่างไร อีกแง่หนึ่ง ก็เพราะว่าในทางกลับกันการเคลื่อนไหวย่อมมีพื้นฐานมาจากกฎทางรูปธรรมซึ่งเราเรียนรู้ทางใจ ทั้งนี้แง่มุมที่สุนทรียะของยูริธมี่มาจากการพิจารณาทางศิลปะ เวลาตีความธรรมชาติของเนื้อหาของเพลงหรือบทกวีที่นำมาแสดงในยูริธมี่ โดยตัวศิลปินจะเป็นผู้เลือกองค์ประกอบทางดนตรี สไตล์ และภาษา มาใส่อารมณ์และออกแบบท่าเต้นเพื่อตีความศิลปะนั้น ๆ  การที่จิตใจของเรามีบทบาทกำหนดการเคลื่อนไหวนั้นหมายความว่าความรู้สึกที่ถูกกระตุ้นจนเคลื่อนไหวจากภายใน

หลักสูตรวิชาคณิตศาสตร์ เกรด7และ8 ของการศึกษาวอลดอร์ฟ

พ่อแม่อย่างเราๆไม่มีใครสักคนที่เคยผ่านการศึกษาแบบนี้มาก่อน  เราเคยแต่ผ่านการศึกษาในแบบกระแสหลัก ดังนั้นเราจึงมักนำสิ่งที่ลูกเรียนมาเทียบเคียงกับที่เราเคยเรียน หรือเทียบเคียงกับเด็กข้างบ้าน หรือกับหลานๆของเรา  เวลาที่พูดถึงแนวการศึกษาแบบวอลดอร์ฟนั้น มันไม่มีมีหลักสูตรกำหนดว่าต้องเป็นอย่างนั้นอย่างนี้ เพียงแต่ว่าคนที่จัดการศึกษาแบบนี้ต่างก็เชื่อในแนวคิดมนุษยปรัชญาที่ ดร.รูดอร์ฟ สไตเนอร์  ได้ให้แนวทางไว้ แล้วผู้ที่ทำงานต่อๆมาก็นำมาตีความและจัดการศึกษาไปตามแต่ความเข้าใจ ขณะเดียวกันก็มีการจัดกลุ่มแลกเปลี่ยน ถ่ายทอดและพัฒนา โดยมีเครือข่ายในรูปแบบต่างๆที่ก่อรูปขึ้นทั่วโลก  อีกทั้งยังพัฒนาออกไปสู่บริบทต่างๆนอกเหนือจากการศึกษาอีกด้วย  เช่นการเกษตร การบริหารจัดการ  สถาปัตยกรรม เป็นต้น   

ในแต่ละประเทศเองก็อาจปรับแต่งการจัดการศึกษาให้เหมาะสมกับสังคมวัฒนธรรมของตนเอง  บางคนเคยตั้งคำถามว่า จะมีการตรวจสอบหรือไม่ว่าที่ใดใช่หรือไม่ใช่วอลดอร์ฟ  ที่จริงแล้วการศึกษาวอลดอร์ฟนั้นไม่มีใครเป็นเจ้าของผู้ทำหน้าที่อนุญาตว่าใครจะมีสิทธิ์นำไปใช้   มันเป็นแนวคิดที่มีอยู่และมีผู้นำไปปฎิบัติ  แล้วก็ส่งต่อถ่ายทอดกันไปเรื่อยๆ มีการช่วยเหลือเกื้อกูลกันในกลุ่มผู้ที่สนใจ ระหว่างผู้ที่มีประสบการณ์มายาวนานกับผู้ที่พึ่งสนใจกับแนวคิดนี้

มีพ่อแม่กลุ่มหนึ่งได้สนใจการศึกษาแบบนี้ที่ลูกๆเรียนอยู่  จึงได้ร่วมมือกันแปลหลักสูตรการศึกษาแบบวอลดอร์ฟ จากต้นฉบับภาษาอังกฤษ มาเป็นภาษาไทย  ทั้งนี้หลักสูตรชุดนี้ถือเป็นเพียงแค่แนวทางหนึ่งเท่านั้น อาจจะมีหลักสูตรวอลดอร์ฟในแบบต่างๆ ที่เหลื่อมเวลากันไปบ้างหรือมีเนื้อหาแตกต่างกันไปบ้าง  ผมจะทยอยนำมาลงไปทีละวิชา  โดยบางวิชาอาจมีเนื้อหาครบทุกระดับชั้น บางวิชาอาจมีแค่บางช่วงชั้น  เนื้อหาและการใช้ภาษารวมถึงคุณภาพในการแปลอาจไม่สมบูรณ์  แต่คงเป็นประโยชน์ให้พอใช้เป็นแนวทางในการไปแสวงหาความรู้เพิ่มเติมต่อไป

 

คณิตศาสตร์

วัตถุประสงค์ และความสัมพันธ์กับพัฒนาการของเด็กในการเรียน

วิชา  Arithmetic & Mathematics ในระดับ เกรด 7-8

 

     หลังจากอายุ12 ปี   เด็กมีความสามารถ มากขึ้นในการทำความเข้าใจกับหลักเหตุและผลภายในตัวตน   และจะเริ่มเข้าสู่หลักการทางพีชคณิต เป็นช่วงผ่านจากกิจกรรมการคำนวณธรรมดาไปสู่การฝึกฝนการสังเกต การคำนวณ แบบมีขั้นตอน  จากนั้นพัฒนาไปสู่การค้นพบรูปแบบความสัมพันธ์ในกระบวนการคำนวณทางคณิตศาสตร์